KİTABIN ADI	MARTI
KİTABIN YAZARI	RİCHARD BACH
YAYIN EVİ VE ADRESİ	ARKADAŞ YAYIN EVİ-ANKARA
BASIM YILI	1994

1.KİTABIN KONUSU :

Kitap,bir martının hayatını anlatmaktadır.Martı Jonathon LİVİNGSTON’un nasıl kendi sınırlarını aşarak yüksek uçma kabiliyetine ulaştığını anlatmaktadır .

2.KİTABIN ÖZETİ :

Jonathan bir martı sürüsünde yaşayan fakat diğer martılardan

farklı hareket eden bir martıdır.Diğer martılar gibi teknelerin arkasından yiyecek savaşı yapmayan,bütün zamanını uçmaya ayıran bir martıdır.Bu düşüncesinden anne ve babası çok rahatsız olurlar.Bu sebeple Jon uçma ile ilgili fikirlerini açığa vurmak istemez.

Bir gün jon uçma eğitimi için sürüden ayrılır.Çok hızlı uçuşlar ve dönüşleri dener.Başaramayınca sürüye katılmayı ve onlar gibi davranmaya karar verir.Bu sırada gece olmuştur.Birden aklına martıların gece uçuş yapamayacağı gelir.Kendi sınırlarını aşmaya ve özgür olmaya karar verir.Sürü yaşamına katılmaktan vazgeçer.Bütün martlara bunu anlatmak ister.Sürüye katılabilmek için uçar.Sürü bölgesine geldiğinde martı kurultayının kurulduğunu görür ve “özgür olabiliriz,uçmayı öğrenebiliriz” diye bağırır.Yaşlı kurultay başkanı Jon’u lanetleyerek sürüden dışlar.Jon uçarak kayaların çok ötesine gider.Orada uçmayı çok iyi öğrenir,birçok hüner kazanır.

Daha sonra kendisi gibi dışlanan martı Sullivan ve Chiang ile tanışır.Onlar çok daha iyi uçabilmektedirler.Chiang çok yaşlı ve tecrübelidir.Jon Chiang’dan çok sey öğrenir.Daha sonra Chiang cennete uçmayı başarır.

Jon özgürlüğün tadını ve onlara uçmayı öğretebilmek için sürüsüne dönmeye kara verir.Süllivan buna karşı çıkar.Kendisini dışlayanların yanına gitmemesini ister.Fakat Jon bir şeyin farkındadır.”Eğer benim dışlandığım gün birisi bana bunları öğretseydi;şimdi çok daha ötelerde olacaktım” der.

Jon sürü bölgesine döner ve orada uçmak isteyen martılara ders verir.Hergün uçmak isteyen martı sayısı artmaktadır.Öğrencisi Fletcher Jon gibi düşünen ve sürüden dışlanan bir ögrencisidir.Sürüden nefret eder.

Fletcher,sürü bölgesine bir gün dalış yapar.Önüne uçmaya yeni başlayan yavru bir martı çıkar.Anında takla atarak kayaların üstüne yönelir.Bütün martılar öldüğünü zannader.Fakat hayatta kalıp bu uçuşu başarabilmiştir.Daha sonra niyetinden vazgeçer.Jon ona yeni ve genç bir öğretmen olduğunu söyler.Sınır olmadığını ve özgürlüğün tadını diğer martılara öğretmesini ister ve gözden kaybolur.

3.KİTABIN ANA FİKRİ :

Durum ve şartlar ne olursa olsun,kendimizi hiçbir zaman sınırlamamalıyız.İstediğimizde herşeyin üstesinden gelebililecek kapasiteye sahip olduğumuzu bilmeliyiz.

4.KİTAPTAKİ OLAYLARIN VE KİŞİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ :

JONATHON LİVİNGSTON :Diğer martılardan çok farklıdır.Yiyecek için balıkçı teknelerini takip edip,birbirleriyle kavga eden martılar gibi davranmaz.Özgürlüğü ve uçuşun kutsallığına inanmaktadır.İstediği ve inandığı zaman sınırlarını aşabileceğini ispatlayan bir martıdır.

SULLİVİAN: Jon gibi sürüden dışlanmış bir martıdır. Dostluğa çok önem veren ve uçmayı Jon kadar iyi bilen seven bir martıdır.

FLETCHER: Fletcher uçmayı bir yerden bir yere gitmek anlamında olmadığını savunan bir martıdır.Bunu sivrisineklerin bile yaptığını düşünür. Bu yüzden Jon’un öğrencisi olur.

CHİANG: Çok yaşlı bir martıdır. Ölümü beklemektedir. Yaşlı olmasına rağmen çok hızlı uçabilmektedir. Jon’u eğiterek ona hızlı uçuşu öğretir.

5.KİTAP HAKKINDA ŞAHSİ GÖRÜŞ :

Dili anlaşılr ve sadedir. Kitap martıları örnek verek insan oğluna mesajlar vermektedir.Kitabı okuduğumuzda mutlaka hayatımızda bir şeyler değişmeye başlayacaktır.Zevkle okuyacağınız bir kitaptır. Akıcı ve sürükleyicidir.

6.YAZAR HAKKINDA BİLGİ :

Richard BACH yazar ve pilotdur.Uçuşun gizi üzerine yapıtları vardır.Bir havacılık dergisinin editörlüğünü yapmış,yüzden fazla dergi,makale ve öykü yazmıştır.Bir zamanlar Amerikan Hava Kuvvetlerinde pilot olarak görev yapmış olan Bach, sonraları da uçuştan hiç kopmamıştır.

Kitapları :Stranger To The Ground(Toprağa Yabancı),By Plane(Uçakla),A Gift Of Wings(Bir Çift Kanat),Nothing By Chance(Raslantıyla Hiç Bir Şey),One(Bir).

1.KİTABIN KONUSU :Genç ve güzel bir kız olan Feride’ nin öğretmen olarak gittiği Anadolu’ nun çeşitli yerlerinde yaşadığı maceralar konu edilmiştir.

2.KİTABIN ÖZETİ :Feride bir subayın kızıdır.Pek küçükken annesini: babasını kaybetmiş Erenköy Koz yatağı bölgesinde teyzesinin koruyuculuğunda büyümüştür.Teyzesi onu Notre Dame de Sion Fransız lisesinde okutmuştur.Besime teyzesinin oğlu Kamuran sarışın , yakışıklı bir gençtir.Çalıkuşuna benzeyen bu canlı cıvıl cıvıl haşarı kızı sever.Onu sık sık okulda ziyaret eder.Feride’ nin yaramazlıkları tarife sığar gibi değildir.Hem herkes ondan yaka silker yada el aman der hem de kimse ondan vazgeçmez.Çalıkuşu adı zaten bu hallerinden dolayı ona yakılmıştır.Kamuran Feride’ yi almayı aklına koymuştur.Ama düğünden üç gün evvel çarşaflı bir genç hanım Feride’ yi ziyaret eder.İsviçre’ de bulunduğu sırada Kamura’ nın Münevver adında hasta . genç bir kadına evlenme vaadinde bulunduğunu söyler.Mektuplarını verir.Münevver de Kamura’ nı sevmiştir.Bunun üzerine Feride köşkten kaçar.Herkes onun yeni bir delilik icat ettiğini sana dursun emektar bir dadının evine sığınan Feride lise diplomasından cesaret alarak Anadolu’ da bir öğretmenlik ister.Bunu başarır dabir kasaba emrine öğretmen verilir.O günden sonra da başından geçenleri bir mektup defterine not etmeye başlar.Kasabada boş yer olmadığı için Zeyniler Köyü denilen ücra kuş uçmaz kervan geçmez hiçbir öğretmenin giymeyi kabul etmediği ilkel bir yere verirler.Orada küçük ve bilhassa Munise öğrencilerinden birkaçı onun tesellisi olurlar.Bütün kız çocuklarının da Ayşe ve Zehra adıyla guruplaşabileceği şu köyde Munise Adı Feride’ ye çok cana yakın gelir.Kızı evlat edinmek ister.Munise köyün sevmediği kötü bir kadının kızıdır.Birini sevdiği için Munise’ nin babası köyden başka bir kadınla evlenmiş Munise’ nin annesini boşamıştır.Ara sıra gelir kızını kaçamak olarak görür.Çalıkuşu birçok maceradan sonra Munise’ yi evlat edinmeyi başarır.İkisi gayet tatlı bir ömür sürmeye başlarlar.Bir posta soygununda yaralanan birisini köy odasına getirirler.Feride orada yaşlı bir askeri doktorla tanışır.Hayrullah bey doktor böyle bir yerde aklından bile geçmeyecek böyle bir öğretmen bulmuş olmaktan o kadar şaşırır ki işin içine bir bit yeniği olduğunu hemen anlar ve Feride’ nin daha iyi bir yere nakledilmesi için gerekli teşebbüslere el altından girişir.Bir teftiş sonunda Feride’ nin okulu kapatılır ve Çalıkuşu Zeyniler’ den ayrılmak zorunda kalır.Vilayet merkezindeki Kız Öğretmen Okuluna Fransızca öğretmeni olarak tayin edilir.Her gittiği yerde güzelliği bir takım olaylara sebep olduğundan barınması zorlaşır.Böylece birkaç yer dolaşıp evlenme teklifi aldıktan sonra Kuşadası’ na gelir.Doktor Hayrullah bey de emekliye ayrılmış orada yerleşmiştir.Yaşlı dost kızın elinden tutar ona yardım eder ve onu korur.Munise bu arada iyice büyümüş süsüne düşkün bir kız olmuştur.Doktorun bir uzak köye hastaya gittiği sırada hastalanır nezle zannedilen hastalık difteridir.Munise kuşpalazından ölür.

Kader Feride’ yi sanki bütün sevdiklerinden ayırmaya ahdetmiştir.Munise’ den sonra çevresinin baskısı dedikodusu o kadar artar ki Hayrullah Bey hiç olmazsa görünüşü kurtarmak maksadıyla Feride’ yi alır onunla kağıt üzerinde evlenir.Bir müddet geçince Hayrullah ölür.Yalnız ölmeden önce annesinin yanına döneceğine dair Feride’ den söz alır.Onun defterini alır başına gelenlerin sebeplerini anlamıştır.Feride’ nin kaybolduğunu sandığı defterin Kamura’ na mahsus bir emanet gibi saklamıştır.Feride rahmetli kocasının vasiyetini yerine getirmek için verdiğinin ne olduğunu bilmeden bu emaneti Kamura’ na teslim eder.

Feride’ nin son derece memnun olan Kamuran’ ın babası Aziz Bey’ dir.O bu dönüşte hayırlı bir alamet görür.Feride birkaç günlüğüne izinli olarak gelmiştir.Kendisine kalsa mutlaka vazifesine gidecektir.Kamuran vaktiyle verdiği söze bağlı kalmış Münevver ile evlenmiştir.ama kadın zaten hasta olduğu için bir zaman sonra ölmüştür.Kamuran kız kardeşi Müjgan’ la sabaha kadar Feride’ nin yazdıklarını okuduktan sonra aklını başına toplar ve Hayrulah vasiyetini yerine getirmeyi ve Feride’ yi bir daha ne olursa olsun kaçırmamayı kararlaştırır.

3.KİTABIN ANA FİKRİ :Hayatta karşılaşacak sorunlar ne kadar büyük olursa olsun umudu yitirmeden hayata ve insanlara sımsıkıya sarılmayı , toplumla ve her şeyden önce kendinle barışık olmayı olmayı ana fikir almıştır.

4.OLAYLARIN VE ŞAHISLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

FERİDE : Fransız mektebinden sonra haşarı , canlı , cıvıl cıvıl , yaramaz , duygusal ve akıllı , cana yakın , sevimli eski bir İstanbul kızıdır.

KAMURAN : Feride’ nin teyzesinin çok kibar , yakışıklı , sarışın , yüksek öğrenimli ; fakat zenginliğinden dolayı herhangi bir işle uğraşmayan oğludur.

HAYRULLAH: Cana yakın . iyi kalpli , yaşlı , sevimli , biraz inatçı ve sinirli birisidir.Hayatını insanların mutluluğuna ayırmıştır.

MUNİSE: Küçük sarışın ve güzel bir köy kızıdır. Güzel olduğu kadar zeki ve nazik bir kız olan Munise Feride’ nin yalnız geçen köy günleri de tek dayanağı olmuştur.

MÜJGAN: Feride’ nin teyzesinin kızıdır. Dürüst ve içten bir arkadaştır. Feride’ nin mutluluğu için en çok çalışan kimselerden birisidir. Kamuran ile Feride’ yi o barıştırmıştır.

YÜZBAŞI: Çalıkuşunu seven fakat karşılık bulamayınca ruhsal bunalımlara giren askerdir.

5. ESER HAKKINDA ŞAHSİ GÖRÜŞLERİNİZ: Eser gerek konusu gerek tarz olarak da Türk Edebiyatında önemli bir yer tutmaktadır. Tasvirler ve zaman derinliği kavramları romanımızda gayet başarılı bir şekilde kullanılmış bir klasik olarak klasik bir Reşat Nuri Gültekin romanı olmuştur.

6. YAZARI HAKKINDA KISA BİLGİ: 1889 yılında İstanbul’da doğdu. Çanakkale’de Mektep-iptidaiyi bitirdikten sonra bir buçuk yıl Çanakkale idadisinde, bir süre İzmir Frere’lerde okudu. Bursa Sultanisi’nin orta kısmında Fransızca öğretmenliği, 1929-1931 yıllarında Dil Heyeti’nde görev yaptı. 1931’de Maarif Vekaleti ikinci sınıf maarif müfettişi oldu. Paris Ateşe liğinde bulundu. 1954’te emekliye ayrıldıktan sonra İstanbul Şehir Tiyatroları’nda edebi kurul üyeliği yaptı. Akciğer kanserine yakalanarak tedavi için gittiği Londra’da hayatını kaybetti. Başlıca eserleri: Çalıkuşu, Bir Kadın Düşmanı, Damga, Yeşil Gece, Ateş Gecesi, Son Sığınak, Sönmüş Yıldızlar, Leyla ile Mecnun, Olağan İşler, Tanrı Misafiri; Başlıca oyunları: Hülleci, Balıkesir Muhasebecisi, Tanrı Dağı Ziyafeti…

1. KİTABIN KONUSU : Bir Anadolu gezisindeki yaşanan olaylar.

2. KİTABIN ÖZETİ : Kitap birçok kısa notlardan oluştuğu için içinde birçok olaylar vardır. Bunlardan birkaçını sizlere anlatmak ve özetlemek istiyorum. “Trende” adlı notunda trene bindiği andaki hissettiklerini yazıyor. Trende en büyük zevk vagonda bir yolcunun olmamasıdır. Bu yüzden her duruşta gelen yolcuya ! “Burada biri var. Kantine gitti. Şimdi gelir” diyerek onun gitmesini bekliyordu. Bazen de uğurlamaya gelenleri yanına oturtturmak ve tren hareket edinceye kadar bekleyip daha sonra salıvermektir.

Yazarın kullandığı en büyük taktik hasta numarasıdır. Yüzüne bir tülbent bağlayıp, parmağıyla gözünün etrafına bir parça sigara külü bulaştırıvermiş. Daha olmazsa “vallahi bilmem birader, bizim dayı yılancıktan öldü. Bize de mi geçti nedir ?” diye konuşuverir. Herifi koydunsa bul….

Şoför notunda da kamyoncunun bir yol boyunca karşılaştığı tuhaf olayları anlatmaktadır. Yazarın en ilgisini çektiği olay yolda süregelen tel olayıdır. Her arabada tel vardır fakat yolda aracı bozulduğunda araç durup beklerken, yayına gelen kamyoncu ona tereddüt etmeden telini verir. Az ileride kendi aracıda bozulduğunda teli verdiğine pişman olur. Yazarın titiz ve seçici olması yazdığı notlardan da belli oluyor. Yatak çarşafları adlı notunda yazar, yatak çarşaflarına dikkat ediyor. Hiçbir zaman kendi gözüyle görmediği çarşaf değişimi için görevliye başvurur ve bizzat değiştirir. Ama bu onun için yine yeterli değildir. İçinde “ya diğer yataktan çıkartıp getirmişse” diye bir ukte kalmıştır.

Su onun için en önemli varlıktır. Yanında ihtiyatte mutlak bir su bulunmaktadır. Su bulunmazsa gidip maden suyu alıp onunla idare edermiş.

“Yolda Hastalık” notunda ise, geçirdiği hastalığı kendi kendine geçirmeye çalışıyor. Bilgili olmasına rağmen rezil olmamak için otele çekilip terlemek suretiyle hastalığından kurtulmaya çalışmaktadır.

Tulüyat Tiyatrolarda yazarın kitabında 3 bölümde yer almaktadır. Onun için tiyatronun kültür ve gelişme bakımından önemi büyüktür. Fakat, köylere gelen tiyatrocular ve özellikle bayanların giyiniş tarzı köylü erkekleri kışkırtıyor ve köyle fitne yarattığı için genellikle tiyatrocular kovuluyordu. Onun için otelde yalnız olarak yatmak huzur ve güvence vermektedir. Fakat, son anda gelen davetsiz misafir onun rahatını bozar ve hiç tanımadığı kişiyle yatmanın verdiği tedirginlik onu rahatsız etmektedir.

Fare adlı notunda da paranın ne denli önemli olduğunu ve onun için şantaj bile yapıldığını belirtmektedir.

Son notu olan “Bir dost Tenkidine Cevap” adlı notunda da dostunun birinci kitaptaki eleştirilerine cevap veriyorlardı. Dostu, ona bu hatıra türü notlarını roman metoduna kaçmış olduğunu belirtmiştir.

3. KİTABIN ANA FİKRİ : Kısa olaylardan oluşan bu kitap ; Anadolu güzellilerini, yöre halkının yaşam tarzlarını anlatmakta ve “Çok gezen çok bilir” atasözünü doğrulamaktadır.

4. KİTAPTAKİ OLAYLARIN VE ŞAHISLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ : Kitaptaki olaylar, gerçekçi ve mantiki bir tarzdadır. Olaylarda savunulan bir taraf yoktur.

Yazar olayları kendi çıkarları doğrultusunda yazmış ve kimi zaman kendinin olaylarını, hastalıklarını ön planda tutmuş ve tasvirden kaçınmıştır. Roman tarzı yazmasını da kısa notlarda açıkça belli eder.

Köylüler, uyanık ve akıllı olduklarını tasvir etmiş ve göründüğü olmalarına rağmen bir takım hırslar-para gibi –onların şantaj yapmaya kadar götürmüştür.

Kamyoncular, birlik ve beraberliğe düşkün insanlar olarak tanınmış ve kendi eksikliğini düşünmeden ve görmeden başkalarına yardım etmeyi kendilerine bir borç bilmiştir.

 

Ayrıyeten birtakım kişilerin hala hurafelerden kurtulamadığı ve bu inançlarına devam ettiklerini görmekteyiz.

5. KİTAP HAKKINDA ŞAHSİ GÖRÜŞLER : İki kitaptan oluşan Anadolu Notları, notlarda ve anılardan oluştuğu için oldukça zevkli ve sürükleyici bir anlatım içermektedir. Arkadaşlarımın da zevkle okuyabileceği bir kitap olup, herkese tavsiye ediyorum.

6. KİTABIN YAZARI HAKKINDA KISA BİLGİ :

Reşat Nuri GÜNTEKİN : (1889-1956) İstanbul da doğmuş Edebiyat Fakültesini bitirmiş Liselerde öğretmenlik ve müdürlükler, Milli Eğitim Müfttişliği ve Paris Kültür Ataşeliği yapmıştır.

Reşat Nuri GÜNTEKİNİN ESERLERİ :

 

1. Çalıkuşu Gökyüzü

2. Dudaktan Kalbe Değirmen

3. Akşam Güneşi Yeşil Gece

4. Acımak Olağan İşler

5. Damga Gizli El

6. Kızılcık Dalları Harabelerin Çiçeği

7. Eski Hastalık Sönmemiş Yıldızlar

8. Makineler Tekkesi Tanrı Misafiri

9. Yaprak Dökümü Kan Davası

10. Ateş Gecesi Kavaklı Yeller

11. Bir Kadın Düşman Leyla ile Mecnun

Son Sığınak

 

PİYESLERİ :

Hançer Balıkesir Muhasebesi

Hülleci Tanrı Dağı Ziyafeti

Çalıkuşu (N.Cumalı) Eski Şarkı

Bir Köy Öğretmeni Yaprak Dökümü